• BIST 98.415
  • Altın 277,449
  • Dolar 5,7824
  • Euro 6,4409
  • Isparta 13 °C

Uluborlu’ nun Yazmacı Nına (Nine) Kadın’ ı..

Bayram AYGÜN-Emekli Öğretn-Köşe Yazarı 2019-Isparta-Yunanistan’daki araştırmalarımdan..
Uluborlu’ nun Yazmacı Nına (Nine)   Kadın’ ı..

Uluborlu’ lu Rum Genç Kızlar taşbaskıları başlarına takarlardı.. (1860) Uluborlu işi ev dokuma, taşbaskılı  yazmalar, kaynatılmış söğüt yapraklı su içine ıslatılır. Baş ağrısı için alna çekilen “sağlık yazmaları” tarihte İlk defa Uluborlu da üretildiğini Mübadil Uluborlu’ lu Rum torunlarından öğreniyorum.

   Osmanlı’ nın Isparta Sancağı Acemleri’ nin (Ermenilerinden) yazmacı Ninesi Nına Kadın’ ın gerçek adını bilemiyoruz. Herhalde bir zamanların, M.Ö 600’ lü yılların Babil İmparatorluğunda çok tanrılı bir din vardı. Çok sayıda tanrılarından birisinin adı da Nına idi .  Isparta Acemlerinde Ermeni ailesinin kızları doğduğunda bu isimden etkilenmiş olmalılar.

   Yazmacı Nına kadın el becerisi olarak 1850’ li yıllarda, şimdi adı Kurtuluş mahallesi olan, o zamanki adı İyneci mahallesinde doğup yaşamış. Ticari yaşamının çoğunu Isparta ve Uluborlu’ da geçirmiş.

   Bu mahallemizde Isparta Acemleri’ nin (Ermenileri) el sanatı olarak değişik alanlarda sanatlar icra ediliyordu.

 Şimdiki Kurtuluş mahallesinde İyneci (İğneci) Acemhan veya Ermenihan adında bir işhanları (AVM) vardı Isparta Ermenilerinin.. Çeşitli sanat kolları olduğu gibi yazma yani başörtüsü alanında da ünlü bir işyeriydi bu han!..

   Yazmacı Nına Kadın, özellikle Taşbaskı Yazma’ ların ünlenmesinde 1860’ lı Isparta ve yöresinde oldukça isim yapar. Esasında şimdiki adı Kurtuluş o zamanki adı İyneci mahallesinde İyne oyası ile meşhur bir mahalle idi. Müslüman, Rum ve Acem (Ermeni) genç kızların iyne (İğne) oyası işlemeleri tüm Osmanlı eyaletlerinde nam salmıştı.

 İyneci (İğneci) mahallesinde önceki yıllarda Osmanlı Ispartası’ nın Rum bayanlarının iyne (iğne) oyası işleyen atölyeleri bu mahallede mevcuttu. Sonradan Acemhan’ (Ermenihan) da bu sanatı daha da ticari yaşama sokan Isparta Acemlerinden Yazmacı Nına (Nine) kadın ve ekibi oldu.                                 

  Isparta, sancak şehrinin dışına taşarak 1850’ li yılların ticari, sanatsal, eğitim yönüyle yoğun nüfusa sahip Uluborlu şehri Taşyazma ve İğne Oyası yönüyle de ünlüydü..Ticari yönden “albeni” buluşlarıyla ünlü Isparta Acemi sanat kadını, yazmacı Nına kadın  Isparta Mutasarrıfı Arap Kaymakam denilen Ahmet Nazif Efendi ile Şer' iye Mahkemesi' nden, Ticaret Meclisinden de izin alır.                                Yazmacı Nına (Nine) kadın Uluborlu’ da da Taşbaskı yazma ve İğne Oyası üretimine başlar.                                                          

   Isparta ve Uluborlu’da üretilen, renk ve baskı yönüyle Uluborlu toprak ve coğrafyasına has ürünler Afyon Denizli Kütahya sancaklarına, Uluborlu işi Taşyazma, İyne oyası adıyla yazmalar, İç göynekler, önlükler, sofra bezleri, ev odasüs bezleri yine Uluborlu dokuma ve iyne oyası ile süslenmiş halde satış rekorları kırıyordu bu yıllar..

   Uluborlu  genç bayanlarının daha hassas iyne (iğne) oyası işleyebileceklerini inanan Acem Yazmacı Nına Kadın Taşyazma işinde de Uluborlu da daha kaliteli Taşbaskı yazma üretilebileceğine inanmıştır. Uluborlu  bölgesindeki Kökboya’ nın canlı renkliliği, kalitesi burada düşünülmüştür.

 

  Eski uygarlıklardan bu yana, kadınlar başlarını örtme, örtülerinin daha süslü, çarpıcı olması yönünde çaba gösterdiklerini tarih sayfalarından okumaktayız. Anadolu kadınının ait olduğu sınıf Müslüman, Süryeni, Abaza, Çerkez, Sünni, Alevi, Hristiyan, Ezidi, Türk, Kürd, Ermeni, Rum, Yadudi, Arnavut.. oluşuna bakılmaksızın baş örtüsünü tercih etmişler.                                                                                         Baş örtülerinin süsü, işlemesi kendileri açısından bir statü (ben de varım) olmuş. Kadınların mesaj-larını süsleme sanatıyla duyurabilmişler.

  Bundan dolayı sanat olarak yazma, yaşmak, diğer baş örtü ticaret, sanatı gelişmiş. Bakıldığında Isparta, Uluborlu bölgesinde yazma, yaşmak, iyne (iğne) oya işlemeciliği Selçuklu, Hamidoğulları, Osmanlı uygarlık dönemlerinde, (Cumhuriyetin ilk yıllarında da) gelişmiş olduğunu görüyoruz.

  Osmanlı dönemi Psidya Metropolidlik (Başpapazlık) merkezi Isparta Emre mahallesi yetkililerinin tuttukları kilise defterlerinde, bölgenin 1860’ lı yıllarında yazma, taş baskı ve iyne oyası işlemeciliğinin bölge ekonomisine olan katkılarından bahsedilmiş. Yunanistan- Atina  Küçük Asya Ispartalılar derneği-nin Nea Lonia da yayınladıkları Osmanlı dönemi Vakay-ı Name’ notlarında,  ticari yaşamının içinde taşbaskı yazma ve İğneoya işlemeciliği ayrıntısıyla anlatılmış.. Selanik, Preveze, Kavala ve Atina da  görüştüğüm Uluborlu’lulu, Isparta’lı Rum torunlardan çokça dinlemiş, ses kayıtlarını almıştım.

   Hatta, Isparta da Acemhan (Ermenihan) da ve Uluborlu şehri Çelebi mahallesinde yer alan Taşbaskı yazma, İğne oyası ürünlerin oldukça Osmanlı ticaretinde bölge için önemli olduğu anlatılmış.                 Şimdi adı Kurtuluş mahallesi olan mahallenin adı mahalleli Müslüman, Rum, Ermeni  genç kızlarının iyne oyası sanatını ticari öneminden dolayı bir üç yüz yıl İyneci (iğneci) mahallesi olarak kalmış.              

· Osmanlı Ispartısı ‘nın Psidya Metropolitlik,  Başpapazlık Vakay-ı Name günlüklerinde Isparta Emre, İyneci (Kurtuluş) mahalleriyle birlikte Uluuborlu  birlikte Uluborlu Çelebi mahallesinde bazı aielerin evlerinin zemin katlaralanında Taşbaskı yazma baskı ticari atölyelerinin bulunduğundan bahsedilmiş.

 

   Özellikle Isparta Acem ailelerinin Acemhan‘ da (Isparta İyneci Mah.Ermenihan) üretim atölyelerinin bulunduğunu, ticari olarak ta 1848’ lerde Isparta Acemi (Ermeni) Yazmacı Nına (Nine) kadının Osmanlı ve Ortodoks kilise bütçelerine katkıda bulunduğunun notlarını okuyoruz.

 

 Taşyazma, İyne oyasından başka Uluborlu kadınlarınca üretilen Namaz örtüsü, Uluborlu medreseleri müderis (Prof-hoca) kürsü örtüleri, desenli Uluborlu Kapı Dağı bayırlıklarında, Uluborlu Halkalı deresi, Şeher (Şehir) ve Değirmençayı bayırlarında toplanan kökboya için toplanan her renkte Geven otları-nın renk sağlamlığı, albenisinin getirdiği renkli taş baskı yazmalar, kilise içindeki  düğün yazmaları artak kültürümüzdü bu yıllar..

   Ticari gelirdi bundan da öte Uluborlu hanımlarının:”Ben de varımha!” dikkat çekme mesajıydı.. Tutucu erkek egemenliğine ve devletine verdiği yumuşak, sessiz gönderme mesajlardı!..

 

  Müslüman bayanların düğünlerde, mevlid okumalarında, cenaze evlerinde  başlarına taktıkları o konuya has siyah, süslü açık renkli yazmalar, bürüncükler, yaşurmak, (yaşmak) : Uluborlu Uygur Türk aileleri sözcüklerinde, hem kültürel hem de ticari bir dokuydu.                                                               Gayrımüslim bayanların da kendi düğünleri ve kilise törenlerinde, cenazelerinde de Uluborlu taşbaskı yazmaları, kardeşliği ortak acının sembolü oldu.                                                         

  Isparta Acemlerinden bayan üretici-tüccar Nına (NineI kadın işini 1860’ larda üretimi ve ticari hacmi genişletir. Yıl’ ın altı Ay’ ını Isparta’ da diğer Ay’ ını da Uluborlu da geçirir. Kendisine Uluborlulular “Nına (Nine)  Kadın” derler.. Not: Psidya Başpapazlığı günlüklerinde (Vakay-ı name) önemli olay, ticari hareketliliği mutlaka not ettiklerini hatırlatalım. Görevli kilise papazları bunları not ederdi.

 

   Çünkü Hristiyanlığın, Ortodoksluğun özünde enönemli kavram dostluktan önce ticari, sanatsal  baş-arıdır. Kendi dinlerince bunun Hz. İsa emri olduğuna inanırlar. Onun için Isparta,  Uluborlu’ daki ticari, kültürel yazma taşbaskı, İyne (iğne) oya sanatını Kilise hatıra defterlerinde raslamaktayız. Bu konuda şahsıma 2018’de yardımcı olan Barla Rum’u torunlarından  Kostamos oğlu Minas Bey’e tercümsin-den doyaı ( Selanik-Serez- 2018) çok teşekkür ederim.

   Yunan tarih kaynaklarından  öğrendiğim, henüz bizim tarihimizde gün yüzüne çıkmamış bir bilgiyi paylaşmak istiyorum.. Selçuklu tarihinde Selçuklu sıltanlarının kız kardeşleri ve kızları, teyze, hala kızları hanedan veya Selçuklu devlet yönetimini oluşturan kişilerle pek az evlenirlerdi. Nedeni ise; taht kavgaları, aile içindeki didişmelerde üstün gelen karşı tarafdaki akrabası, kanbağı kişler bile olsa katledilme (öldürülme) tehlikesi vardı.

  Bu nedenle Selçuklu Sultanların kızlarının birçoğu başta olmak üzere; özellikle!. Kılıçaslan 1091 ila Rükneddin Süleyman Şah’ a kadar dönemde 1205 ‘ekadar Saray’ a bağlı bayanların, kızların ağırlıklı olarak Kayseri, Niğde, Konya içinde  ve Uluborlu’ da mevsimlik yaşadıkları, evlendikleri, halkla bütün-leştiklerini Yunan tarihinden öğreniyoruz. Uluborlu halkını oluşturduklarını söylemek hata olmayacaktır!

    Bu bilgilerden hareketle; “1858’lerde Isparta Acemlerinden taşbaskı Yazmacı Nına (Nine)   Kadın yazma, İğne oyası ticari alanını genişletmek için Uluborlu’ da yılın yarısını ticari, sanatsal uğraşı içinde geçirdiğinden bahsetmiştim.

 

   İşte kendisinedaha bir garanti ortak ve de bu sanata meyil vermiş Selçuklu sultanlarının bayan soy-larını, torunlarını  arar. Bayan Selçuklu sultanları Selçuklu döneminde bazı suikastlerden korunmak için evlerine kapanırlar. Örgü, işleme, giysi gibiişlerle meşgul olurlardı.. Bu durumu çokiyi bilen Isparta Ermenisi Acem tüccar Yazmacı Nına (Nine)   Kadın’ gözünü direk Selçuklu sultanlarının asırlarca önce Uluborlu’ ya gelip, halkla kaynaşmış, yerli halkla evlenmiş mahallere gelir.

 

  Uluborlu’ nun Yazmacı Nına (Nine)   Kadın ev ziyaretlerinde Yazma, İğneoya işiyle uğraşı içinde olanlarla bağ kurar. Uluborlu da Çelebi ve Bahçe mahallelerindeki Selçuklu sultanlarının bayandan akrabalarının soylarının oturdukları bölgelerde ortaklıklar arar, bulur, başarılır...

   Vakay-ı Name kayıtlarından anlıyoruz ki: Uluborlu’ nun Yazmacı Acem (Ermeni)Nına (Nine)   Kadın’ Muazzam bir sanat, ticaret erbabıdır. Kısa zamanda Uluborlu’ da sevilir.  Uluborlu Medrese hocalarının da fetvalarıyla tüm Uluborlu mahallelerinin genç bayanları İğne oyası, taşbaskı yazma el becerisiyle uğraşmaya başlarlar.Ticari alan komşu sancak illerine deyansır: Bayram AYGÜN-Emekli Öğretn-Köşe Yazarı 2019-Isparta-Yunanistan’daki araştırmalarımdan..

  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Diğer Haberler
ÖNE ÇIKANLAR
  • BLT TÜRK YAYINDA
  • Curcuna Eğlence Merkezi
  • Parlar Halı Yıkama
  • Mehmet Usta  Kahramanmaraş Dondurmaları
  • Hazal Halı Yıkama
  • Dynobil
  • Eroğlu Yumurtacılık
  • İMAR BARIŞI HAKKINDA MERAK ETTİKLERİNİZ
  • YILDIZHAN PLANLAMA ÇEVRE MÜHENDİSLİK LTD.ŞTİ.
  • BADEZ KURUYEMİŞ
  • PARLAR HALI YIKAMA
  • RİSK KENTSEL DÖNÜŞÜM MERKEZİ
  • BERKAN YAPI DENETİM
1/20
Tüm Hakları Saklıdır © 2018 Son 32 | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0246 500 40 40