• BIST 101.729
  • Altın 228,008
  • Dolar 5,3025
  • Euro 5,9989
  • Isparta 8 °C

KATIR SIRTINDAKİ ISPARTA DEFTERLERİ..

BAYRAM AYGÜN

  Kurtuluş Savaşı’ mızın zor günleridir. Yunan ordusu batılı devletlerin teşvikiyle Batı Anadolu’ muzu işgal ederler. Yüzyıllarca beraber yaşadığımız Anadolu Rumları ve kiliseleri tedirgindir. 16 Temmuz 1922’ nin Pazar ibadetinde Kayseri Metropoliti (Kiliseler Baş Papaz’ lığı) Meletyos efendi Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ ün ordusuna destek için kilisede konuşur. “Kumandan Kemal kahramandır, Türk ordusunun zaferi için dûa etmeliyiz bugün ..” der! Toplantıya Isparta Psidya Metropoliti Meletios’ da katılır.

  Isparta Metropolitliği’ nin kafası karışıktır. Nereye destek vereceğinin şaşkınlığı içindedir.            8 Ekim 1922 sabahı Batı Cephesi Kumandanı Ali Fuat Cebesoy  Isparta Kuvay-ı Milliye Teşkilatı’ na, Isparta vekilleri Hafız İbrahim Demiralay’ a,  Süldürzade Hafız Nadir Süldür’ e (Petrolcü Atilla Süldür beyin büyük dedeleri) ayrı ayrı bir bildiri (emirname) gönderir..

   Isparta Rumlarına mensup erkeklerin, 9-55 yaş dahil olmak üzere Antalya, Konya ve Kayseri üzerinden sürgünleri çıkar. 8 gün içinde Isparta’ yı terk etmeleri intenir. Rum kadın ve çocukların Kuvvay-ı Milliye Teşkilatı’ nın korumasında Isparta’ da güvenle kalabileceklerdi. Isparta Kiliseleri sözcüsü Papaz Yovakim (Ispartalılar kendisine sünnetli papaz diyorlardı) sürgünü çıkan (Isparta’dan gitmeleri istenen) Rumların mahallesi Emre’ deki evlerin kapı tokmakları tek tek vurulur. Emir sözlü olarak hane halkına duyurulur.

  Son Pazar ayininden sonra Ispartalıların kendisine “endaze papaz” ( Boyu kısa olduğu için olmalı: Osmanlı uzunluk ölçüsü 60 cm ) papaz dedikleri Isparta Psidya Metropoliti Meletios efendi Isparta kiliselerinin anahtarlarını ve kıymetli eşyaları (altın mumluklar, Haç’ lar falan..) Kuvay’ ı Teşkilatı Başkan Yardımcısı, Mevlevîhan, Mevlevî Dergâhı’nın son dedesi  Ali Dede Efendi’ye teslim eder. Ali Dede efendi devlet adına bunları devlet emanetinde kaydını alır.

   Nedendir sırrı bilinmez. Tüm Anadolu kiliselerinin tüm başkanı papa Eftim de alel-acele İzmir’den Koçtepe köyü üzerinden Isparta’ya gelir. Papa Eftim, Isparta Metropoliti, Isparta  papazları Yovakim, İstirati, Nikola  efendiler 11 Ekim 1922 gecesi Isparta halıcı ve Gül yağı üreticisi Yanko Payaslıoğlu’nu evinde toplanırlar. Bir de Isparta Rum tüccarlarından Filip Çeneoğlu’ da vardır. Toplantı odalarında en ve boyları birer arşın olmak üzere bir buçuk metre boyunda, çok sayıda deri ciltli defterler de vardır.

  Bu deterler, -Vakay-ı Name- 1200 yıllarından 1922’ liyıllara kadar olan Isparta (Psidya bölgesi) bölgesindekiIsparta’daki Isparta’nın Türkleşmesi, İslamlaşması için gelişmeler özetlenmiştir.1176 Miryokefalon Gelendost Yenice köyü sivrisi, Eğirdir göl kıyısındaki Haçlı- Selçuklu Müslüman Türk sultanlığı arasındaki son Haçlı Ortodoks hristiyanlar arasındaki savaşın bitiminden 1922’ ye kadarki İslami gelişmeleri ve Hristiyanlığın Isparta bölgesinde yok oluşu özetlenmiştir.

  Isparta , Uluborlu , Barla Rumlarının zorunlu göçleriiçin İzmir yolunu takip etmeleri Batı Cephe komutanlığı tavsiye ederken, toplantı sabahı Isparta papazı Yovakim efendi  Kuvay’ı Milliye  Başkan yardımcısı Mevlevî  Ali Dede efendiye bir dilekçe verir. Dilekçe de İzmir yolunun güvenli olmadığını, papaz grubu Antalya limanundan bir İtalyan gemisiyle Yunanistan’a gitmek istediklerini bildirir.

5-029.jpg

  14 Ekim sabahı Geyran köylülerinden kiraladıkları çok sayıda katır ve at ile Psidya Metro-politlik defterlerini kanaviçe (Kenevirden, el dokuma  işi, Uluborlu’da dokunan çüval)  harar çuvallar içinde yedi –on katıra yüklenir. 

  Kuvay’ı Milliye Başkan Yardımcısı Mevlevî Ali Dede Efendi defterlerin katırlara yüklendiği şimdiki Turan mahallesi o zaman Temel mahallesine gelir. Papazların Antalyalimanına kadar kiizin belgesini Başpapaz’a vermek ister. Katırlara yüklenen ,kenevir çuvvaların içindeki defterlerin ne olduğunu merak eden Mevlevî  Ali Dede efendi şüphelenir! Katırın birinin yanında yüklemeleri takip eden papaz Yovakim ( sünnetli papaz) efendiye sorar.                                 Papaz Yovakim yüklenen çuvalların içindeki defterlerlerin birisini açar. Vakay-ı Name(Kilise Günlükleri) defterin birkaç yaprağını açan Isparta Kuvvay-ı Milliye başkan Yardımcısı Mevlevîhan Ali Dede efendi hızlıca Osmanlı Karamanlıcası alfabesiyle yazılmış sayfaları n bir kısmını okur. Defterikapattırır. Papazları yolcu eder.

  Hızlıca Kuvay-ı Milliye idare merkezi  Aldanzadelerin evine gelir. Kuvay’ı Milliye Başkanı Hafız İbrahim demirelay bey Aydın cephesindedir. Eski Isparta Belediye Başkanı yeni ısparta Kurucu TBMM Mısparta Milletvekili Süldürzade Hafız Nadir Bey’i bir ulakla Kuvay-ı Milleye yönetim merkezine gelmesini ister. Bir ulak gönderir. Vekil Süldürzade hemen gelir. Durumu anlatır. Ali Dede efendi defterden okuduklarını da anlatır.

 “... bu notları seneyi 1675 ben Isparta (Psidya) Metropoliti Kirilos efendiyim. Eski notları yeniliyorum. Benim Kıbrıs Ortodos kilisesine tayinin çıktı. Devam eden notları benim yerime gelen Metropolit Logandiyos efendi devam edecek. 1249 ’da Selçuklu sultanı II. Alaattin Keykubat (Konya) Sarılar Türk Oymağının  Beşesi Sarıidris’ i ( Yunus Emre’nin dedesi) Anamas Şeyhi olarak tayin etmiş. İslam bilgini Anamas Sarıidris, kendi adını verdiği E

Sarıidris yaylasında (Eğirdir) yurt kurmuş. Yörük-Türkmen obalarının yurtlarında Yaren Odası(Dostlar tekkesi)  açarak Psidya havalisini Müslümanlaştırmaya başlamış. Barla, Adada, Eğirdir, Yalvaç, Uluborlu, Isparta kilise papaz efendiler etkisiz konumdalar...

... İş bu Vakay-ı Name eski Psidya papaz efendilerin  hatıraları  okunarakyeniden yazıldı.Ben Psidya Metropoliti Kirilos..1675 Nisan..”

   Yorum sizin.. Saygıdeğer okuyucular. Bu defterlergemiyle Antalya limanından Yunanistan’a götürülmüş. Şimdi bu defterler Yunanistan—Kalambaka (Meteora) Kiliseler şehri müzesinde  cam içinde sergilenmekte.  Isparta tarihiyle ilgilikilisenin tutuğu Vakay-ı Name notları yeniden günümüz Yunancasına çevrilmiş. Kitapcıklar halinde önemli kişilere verebilmekteler. Söz konusu kitaplarda Isparta ile ilgili bilgileri dostum, Isparta Rum torunu Dimitrios Gavrilioğli gönderdikçe siz değerli okuyucularımla paylaşacağım.

4-023.jpg3-054.jpguntitled-2-003.jpg

  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
ÖNE ÇIKANLAR
  • Referans Oto
  • Kule 246
  • Barışın Yeri
  • Eroğlu Yumurtacılık
  • ŞEHRİN MERKEZİNDE FERAH, LEZİZ BİR MEKAN ELBETTE CAPPUCCİNO
  • PARLAR'DA KIŞ KAMPANYASI
  • İMAR BARIŞI HAKKINDA MERAK ETTİKLERİNİZ
  • PAPATYA PERDE
  • CURCUNA’DA EĞLENCEYE HEPİNİZİ BEKLERİZ
  • YILDIZHAN PLANLAMA ÇEVRE MÜHENDİSLİK LTD.ŞTİ.
  • Isparta’nın ilk ve tek egazetesi
  • MURAT EĞİTİM KURUMLARI
  • BADEZ KURUYEMİŞ
  • PARLAR HALI YIKAMA
  • RİSK KENTSEL DÖNÜŞÜM MERKEZİ
  • BERKAN YAPI DENETİM
  • Dilmen KİRALIK MANITOU
1/20
Tüm Hakları Saklıdır © 2018 Son 32 | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0246 500 27 26