• BIST 101.089
  • Altın 259,534
  • Dolar 5,6853
  • Euro 6,3777
  • Isparta 20 °C

ISPARTA ve ULUBORLU’nun DIŞSATIM REKORU

BAYRAM AYGÜN

  Varlıklı, hayırsever bir Osmanlı kadınıdır. Ispartalı Gayrımüslim ahalisinden bir Rum bayan girişimcisidir. Isparta’ da 1887’ lerde vergisini zamanında, hakkıyla veren vergi rekortmenidir. Birinci madalyasını (7 yıl sürekli) Isparta Sancak Defterdarı’ ndan alır. 1880’ lerde bayanların halı dokumalarını günah sayan, kara zihniyetlerle mücadele eder, başarır da. Çok sayıda Isparta Uluborlu ağırlıklı olmak üzere; bir çok kasaba  ve köylerde 25 yıl süreli halı dokunan atölyelerinde hep halı üretilir.

  Mahallesindeki halı atölyelerinde genç kızların giderek halı dokumalarını ailesinden önce karşı çıkan, (sayısı azda olsa) Osmanlı din adamlarının yasakları pek işlemez.( Isparta’lı Sancak yöneticileri ve Kadı’ lığınca Osmanlı Dahiliye Nezareti’ ne 1898 ‘de gönderilerek onay istenmiş. Aynı yazı on yıl sonra yine yazılmış. Yazısı: EvrakNo:215/24Tarih: 4 Saferi ay’ı, 1326-23 Şubat 1323 (8 Mart 1908) Bu yasak emir-fetva pek tutmaz. Çünkü işin ucunda aş-iş vardır. Rızık vardır.. Halk buna uymaz!  Isparta kadısı on yıl arayla Osmanlı Saray’ ına yazı yazarak kız çocuklarının Hristiyan evlerine gitmelerinin devletçe yazaklanmasını istemiş.

  Genç bayanların elemeklerini, göz nurlarını boşa çıkarmayıp emeklerini misliyle ödeyen bir Isparta’ lı  Osmanlı Rum iş kadını Kürkçü Politimi ya da görüldüğünde Ispartalı çocukların her daim gördüklerinde sevgi seli oluşturdukları “Boli Ana” dan bahsediyorum.

  Halı Kilim ve Kürk dışsatımında 20 yıl Avrupa şehirlerinde şampiyon olan Isparta sancağı bu başarısını Isparta’ lı  Osmanlı Rum iş kadını Kürkçü Politimi’yeborçludur..

1-114.jpg

   Şöyle ki:

 Isparta merkez ve ilçelerinde özellikle Uluborlu’ da Rum, Müslüman Acem (Ermeni) evlerin-de halı tezgâhı (Halı Atölyeleri) kurar.  Yoksul ailelerden gönüllü henüz küçük genç kızları tercih eder. Halı dokumayı öğretir. Genç halı dokumacısı Müslümansa; İslâmi terbiye ile giyi-nmesini, davranmasını ister.  Halı dokumacısı Rum veya  Acem –Ermeni-  aileden gelmişse; Türkçe konuşmasını, İslâmî ahlâk yapısı ile yetişmelerini hararetle ister. Isparta,  çevresin-de çok sayıda halı atölyelerindeki tüm halı dokuyan kadın ve kızlar için el yazması kitap dağıtır.                                                      

  Hz.Muhammed’ in hayatının, İslâmi sofra dûasının, el-yüz yıkamanın, hafta da en az bir defa banyo sularına kül, kükürt, çam reçinesi karıştırılıp temizlenmelerine ilişkin tavsiyelerle dolu kitapçıklar dağıtır. Kitapçığın altında Uluborlu, Isparta  Mevlevî dedesi Şeyh Ali Çelebi’  nin (Isparta Çelebiler mahallesinin adı bu şahsıın adıdır.), Kadı-Naip Naip Abdurrahim Efendi ve Mutasarrıf Vali Ali Rıza paşa’nın daimzası vardır. Isparta Kadısı ve iki medrese müderrisi- nin (Prof-hoca)özelmühür imzaları vardır. Ispartalı bayan müteşebbis Rum Kürkcü Politimi, her türlü ihtiyaçlarını, giysilerini temin eder.

Rum İş Kadını Boli Ana Isparta ce çevresinde çok sevilir. Savaş halinde olan Osmanlı ordusu için ciddi parasal destekleri olur. Askere giden Müslüman yoksul gençlerin askeribirliklere kadar her türlü masrafını üslenir. Hz.. Muhammed’ imize, Hz İsa’ ya karşı sevgi besler.

 Ticaret,  Sanayi ve Ziraat meclsi üyesi, Ispartalı işkadını, halı, kiilim kürk imalatçısı ve Rum Kürkcü Politimi isimli kadın Isparta Ticaretmeclisi üyesidir. 1895 yılında Bursa’ da sanayi sergisi açılır. Bu sergide Isparta’ da, Uluborlu’ da ve diğer bölgelerde dokunan halı, kumaş dokuma örnekleri sergilenir. Sergide halılarını sergileyen Ispartalı Rum Kürkcü Politimi, Sultan Abdülhamid’ in gönderdiği ticari, ahlâki iş kadını madalyası ile ödüllendirilir.

  Avrupa ülkelerinden Bosna-Hersek, Macaristan’ ın, Avusturya ve Bulgaristan prensliğinden, şehirlerinden kayda değer halı, kürk şiparişi ile 1898’ de Isparta sancağı dışsatım rekoru kırar..

   Rum Kürkcü Politimi kuzu, canavar, tilki derilerinden şipariş edilmiş kürkleri Uluborlu’ da müşterinin tarifine göre yaptırır. 3-4 Yıl devam eden kürk dışsatımı için Uluborlu’ da gönüllü müteşebbislerle ortaklık kurulur.

  Uluborlu Bahçe mahallesinde oturan  Kuzat-Kadı  (Şeriat nâmına hükmeden hâkimler) Hacımehmet- oğullarından Yakupoğlu Kadir efendi dini bir müsade kararı verir.

  Rum Kürkcü Politimi’ nin Uluborlu’daki Müslim ortakları: Kuzu Hacıhasanefendi Mahalle mescid imamıi subyan (Çocuk) okulu muallimi (öğretmen) Muslihiddin efendi, (Şu anda akrabaları Uluborlu da bulunmakta), Uluborlu Genel  Ayanı (Şehir sorumlusu,Uluborlu beyi) Cisr-i Mahalleli’nde oturur. Sarıoğlu Hacıhüseyinağaoğlu Küçük  Mustafa.. Uluborlu derici Uluborlu tüccarı Debbağ  ( Deri İşleyen) (Uluborlu Elman mahallesinde büyük kürk yapım atölyesi açar.) Bakbak Hüseyinoğlu Yusuf..

  Uluborlu Halınca mahallesinden Savurdanoğlu Mustafa ( vahşi av hayvanları deri kürk tüccarı.) Ve ortağı Düğüncüoğlıu İbrahimoğlu Mehmet oğlu Mehmet..... Keçi kılı dokuma tezgâhı sahibi Mutaf Eğlenceoğlu Ömer oğlu Ali.. Avrupa şehirlerinde çok beğenilen kürkler, halı ve kilimler Isparta sancağının onurunu daha da yüceltir!

  Rum Kürkcü Politimi  Isparta içinden de bu defa şipariş  halıları zamanında yetiştirebilmek için ortaklar kurar. Çelebiler mahallesinde haffaflık (deriden el dikiş ayakkabı üreten) yapan Karacaoğlu Süleyman Ağa’ nın denetiminde  bu mahallede 10 halı atölyesi devreye girer. Tatar asıllı Dikici Süleyman adlı Isparta’ lı vatandaşın denetimde de akrabası Karbendeoğlu Molla Mehmet oğlu Harun’la birlikte aynı mahallede 20’ ye yakın halı atölyesini devreye sokarlar.

  Bu dış satım 1914 yılına kadar sürer. İhraç halı, kilim ve kürkler için Osmanlı’ nın Isparta sancak vekili İttihat ve Terakki Partisinden milletvekili olan Arapzade Mehmet Şevki Efendi’ nin (Torunu ( Akrabaları, torunu şu anda Isparta’ mızda Sayın Mustafa Durmaz aramızda..)

   Arapzade Mehmet Şevki Efendi ve Isparta’ lı tanınmış büyüklerinden Berber Hanzade efendinin de  büyük yararlılıkları olur.. Daha sonra vekillik görevibitince Arapzade Mehmet Şevki Efendi, Berber Hanzade efendi, ve şimdiki Isparta Belediye Başkanı Şükrü Başdeğir-men’ in dedesinin babası Başağa Veysel efendi birlikte iki Rum ortağı, birlikte Isparta Dere mahallesinde Başdeğirmen büyük su değirmeni bitişiğinde bir Şayak deri fabrikasını açarlar.. Araştırm: Bayram AYGÜN :Emekli Öğretm 2019 Isparta

  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
ÖNE ÇIKANLAR
  • Parlar Halı Yıkama
  • Mehmet Usta  Kahramanmaraş Dondurmaları
  • ALİ USTA DONDURMALARI
  • Dynobil
  • Kule 246
  • Barışın Yeri
  • Eroğlu Yumurtacılık
  • İMAR BARIŞI HAKKINDA MERAK ETTİKLERİNİZ
  • YILDIZHAN PLANLAMA ÇEVRE MÜHENDİSLİK LTD.ŞTİ.
  • BADEZ KURUYEMİŞ
  • PARLAR HALI YIKAMA
  • RİSK KENTSEL DÖNÜŞÜM MERKEZİ
  • BERKAN YAPI DENETİM
1/20
Tüm Hakları Saklıdır © 2018 Son 32 | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0246 500 40 40