• BIST 107.922
  • Altın 274,683
  • Dolar 5,8100
  • Euro 6,4406
  • Isparta 9 °C

ISPARTA’ NIN KARANLIK YILLARI’ NDAN AYDINLIĞA DOĞRU ...

Bayram Aygün'ün yazısı...
ISPARTA’ NIN KARANLIK YILLARI’ NDAN AYDINLIĞA DOĞRU ...

2. Meşrutiyet (seçimli özgürlük anlamına gelen) Osmanlı yöneticilerince ilan edilişinin üzerinden henüz bir yıl geçmemiştir. 1909’ un Haziran’ ında Isparta valiliğine ((Mutasarrıf) Nazmi bey adlı iyi bir idarecilik (Mülkiye mezunu) eğitimi almış birisi  getirilir..

 

   Eğlence hayatı, içkisi, kumarı olmayan, İslâmiyete, diğer inançlara saygılı bir genç validir..

   Bekardır. Eliboş, köşebaşı dedikodu kalabalıklarının müdavimleri hemen uyduruk birşeyleri sözlü olarak yayına sokarlar.. Isparta dedikoduya açıktır. Eğitim-öğretimin dibe vurmuştur.

 

  Vali hakkında uydurdukları dedikoduları kendilerinin bile bir süre sonra inanan insanlarla doludur Isparta sokakları.

  Genç Mutasarrıf  Isparta Valisi Nazmi bey serbestlik, özgürlük, çoğulcu seçim, insan hakları ,  ağaca, kurda- kuşa, canlıya saygı anlamına gelen Meşrutiyet yönetiminin Isparta da maya tutması, anlaşılması için çaba göstermeye başlar.. Isparta’ nın, Ispartalıların ekonomik, inanç , ibadet özgürlüklerini samimi olarak düşünülür, uygulanır kılma çabasındadır..

 

  Üretim, insana saygı, hoşgörü,  seçimle seçilenlere saygılı olmak, temel hak ve özgürlükler konusunda halkın görüşlerine baş vurulmak istenir. Her türden, meslekten saygıdeğer Isparta lılara haber gönderilir. Esnafın, zenatkarın, sanatçının, Müslim ve Gayrımüslimin  (Isparta Rum ve Ermenilerinin) görüşlerini almak için Isparta mahallelerinden bay, bayan temsilcilerin seçilmesi işine girişir..

 

   Sadece erkeklerin görüşleri alınmaz.. Kadınlarımızın, analarımızın, bacılarımızın da görüş- lerine başvurulması devletin yeni yönetim biçimi Meşrutiyetin dokusuna uygun olacağıdır. Osmanlı tarihinde kadınlarımız, kızlarımız nüfus sayımlarında sayılmazdı. Selçuklu, Hamid- oğulları beyliğinde ve Osmanlı yönetiminde, Osmanlı eyaletlerinde, sancaklarında ilk defa Isparta’ lı Müslim ve Gayrımüslim analar, bacılar özgürlük, seçim, demokrasi, insan hakları, canlılara saygı, ekonomik üretim ve adaletli paylaşım, dine ve inanana saygı gibi temel konu-larda bayanların görüşleri de alınması istenir.

 

  Sokak telllallarıyla Mutasarrıf Vali Nazmi Bey’ in çağrı-emirleri duyurulma aşamasında iken

Padişah I. Sultan V. Mehmet Reşat’ın: ” Meşrutiyet idaresinde «Herkes ne isterse onu yap-makta özgürdür. Bütün kayıtlar ve engeller kalkmıştır.» emri gelir.

 

  Yeni Isparta valisi Meşrutiyet’in nasıl bir idare olduğuna ilişkin halka bilgi vermek, halkın görüşlerini almada çaba gösterirken Padişah I. Sultan V. Mehmet Reşat’ın halkımıza olan emri yanlış anlamalara neden olur.

 

  Halkın görüşlerinin alınacağı haberi Isparta sokaklarında duyulur duyulmaz Hoca Pir Ahmed Muallimhânesi adı verilen ve okul olma önemini kaybetmeye yüz tutmuş, Medreselere öğretmeni yetiştiren, devrini tamamlamış bu okulun temsilcisi de bir vaaz-duyurusu yayınlar.

   

  Şerif efendi veya Şerif Hoca adlı bu kişi her bir yeniliğe karşı çıkmasıyla, kadınların, kızların erkeklere göre bir adım geriden gelmeleri görüşünde olan birisi olarak bilinmektedir Isparta halkınca.. Şerif Hoca kadınların kızların görüşlerinin Mutasarrıf (Vali) efendice alınması, kadı-nların kızların kişilik, birey olarak görülmeye başlanmasının dine aykırı olduğunu savunur. Bu düş-üncesini de başka bir tellal ve bazı cami hocalarınca yaymaya çalışır. Duyuruda kadın-ların da: Meşrutiyet, kadın, erkek hakları, çocuk ve canlıların hakları, görevleri, Meşrutiyet yönetiminde özgürlükler konularında görüşlerinin alınmasının dinen günah olduğu bildiride yer verir..  Kadınların ve kızların nüfus sayımlarında sayım listesinde yer almasının da günah olduğu savunulur.. Isparta halkını galeyana getirmek (isyana) ister.

 

   Hatta Isparta’ya  bekar gelen Mutasarrıf valinin bu nüfus sayımında kadınlarında sayılması, kadınların da Meşrutiyet konusunda görüşlerinin alınmasının başka bir kişisel amaca yönelik bir girişim olduğunu bile savunur.

 

  Öte yandan:  Vali Nazmi bey, yeni Meşruti yönetimin kalıcı olması için tüm ilçelerde siyasi yani halkın görüşlerini belirleyebilecekleri kulüp, dernek veya cemiyetlerin kurulması işine girişir. Bazı dini çevreler, özellikle  Hoca Pir Ahmed Muallimhânesi hocsaları kadınların yeni Meşrutiyet  yönetimi mutasarrıfı, valisi tatafından öne çıkarılması gibi görüşlere karşı çıkma-ları devam etmektedir.

   Mutasarrıf Isparta Vali’ si iyi niyetle halkımızı demokrasi, kısmi cumhuriyet yönetimi konu-sunda bilgilendirmeye devam eder.

 

  Diğer yandan Padişah Sultan V. Mehmet Reşat’ ın yazılı emrini kendi anladıkları kafa yapılarına göre yorumlamaya başlayan, oldukça nüfusca kalabalık halk kitlesi Isparta’ da oluşmaya başlar.. Padişah emirlerini  “özgürlük”anlamında çılgınlığa dönüştürenler bile olur. Köy kasaba ve Isparta sokaklarında içki içenlerin sayısı artar. Yoldan geçen kadın kızlara saldırılar başlar. Kumar alışkanlığı bir hastalık halini alır..1909’ un Isparta sokakları, caddeleri çekilmez hale gelir.

 

   Dini çevrelerden değişik sesler, Padişah Sultan V. Mehmet Reşat’ ın emirlerini sonsuz özgürlük, içki kadına kıza rahatsız etme,  kumar alışkanlığı gibi anlam verenler, bir de Vali Nazmi beyin halkımıza bilinçlendirme, bilgilendirme çalışmaları olarak üç farklı düşünce yumağı içinde Isparta iki yıl bu karmaşık hava içinde kalır.

 

   Neyse ki  bu karmaşalık içinden Isparta’ mızı 1909 ve 1910’ lu yıllarda bu karamsarlıktan kurtulması sayın Vali’ nin çabalarına katkıda bulunan, imdadına koşan Isparta’ lı sözü dinle-nen iki üç kişi bulunur. “Memleketin şimdiki ve gelecekteki medenî, sosyal ve ekonomik problemleri olduğunu»  münasip bir dille anlatmış, Mutasarrıf bey’lebirlikte ortaya koyarlar.

 

  Eğridirli Burhanzade Hacı Eşref Ağa, Çiftçi Süldürzade Yunus Ağa,  Arapzade Kadir Ağa,  Mevlevî  Dedesi Küçük Hasan Ağa ve Isparta Emre’ den evli İzmir Mebusu Aristidi Paşa                   ( Rum milletvekili) birlikte, Vali beyi de yanlarına alarak bir hafta Isparta sokaklarını karış karış dolaşırlar. Meşrutiyet yönetiminin dine aykırı yönünün bulunmadığını anlatılırlar. Isparta bir nefes alır. Özgürlüğün bir sınırının olduğu, her isteyenin istediğini yapması gibi bir lüksü-nün bulunmadığı fikri kabul görmeye başlar.

 

   Kısa zamandasosyal haklar, özgürlükler durgunluktan çıkılarak; ticaret, sanayi ve tarımsal üretim yoluna girer. «Aydın demiryolunun Isparta'ya uğrayarak Eğridir'e geçme» kararı bile alınır. Araştırm: Bayram AYGÜN – 2019 – Isparta (Hristo Delibaş’ın hatıra defterinden..)

 

 

 

  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Diğer Haberler
ÖNE ÇIKANLAR
  • ÖZN İLAÇLAMA
  • Atölye Ochre
  • Curcuna Eğlence Merkezi
  • Parlar Halı Yıkama
  • ALİ USTA DONDURMALARI
  • Hazal Halı Yıkama
  • Dynobil
  • Eroğlu Yumurtacılık
  • İMAR BARIŞI HAKKINDA MERAK ETTİKLERİNİZ
  • YILDIZHAN PLANLAMA ÇEVRE MÜHENDİSLİK LTD.ŞTİ.
  • BADEZ KURUYEMİŞ
  • PARLAR HALI YIKAMA
  • RİSK KENTSEL DÖNÜŞÜM MERKEZİ
  • BERKAN YAPI DENETİM
1/20
Tüm Hakları Saklıdır © 2018 Son 32 | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0246 500 40 40