• BIST 101.849
  • Altın 259,169
  • Dolar 5,6360
  • Euro 6,3235
  • Isparta 17 °C

ISPARTA KAHRAMANLARI’ NDAN ALİ DEDE EFENDİ..

ISPARTA KAHRAMANLARI’ NDAN ALİ DEDE EFENDİ..
ISPARTA KAHRAMANLARI’ NDAN ALİ DEDE EFENDİ..

   Isparta tarihinin derinliklerine gidildiğinde, Isparta kahramanlarımızın sayısı fazladır. Bunlardan birisi de Ali Dede Efendi’dir. Osmanlı’ nın Isparta Sancağı Kutlubey (İskender) mahallesinde bulunan Mevlevî  Dergâhı’ nın son dedesidir.

   1914’ deki Isparta depreminde dergâh çalışanlarıyla birlikte durmaksızın çalışmış. İki bine yakın cenazelerin zamana bağlı olarak enkazdan çıkarılması, defnedilmesi yolunda diğer medrese, askeri birlikler arasında koordineyi sağlamış. Yaraların sarılması için var gücüyle emek vermiş. Depremin ilk günlerinde Eğirdir’deki Mevlevî dergâh çalışanlarını devreye sokmuş. Depremzeleler için Eğirdir’ deki Mevlevî dergâh fırınından ekmek üretimi sağlanmış. Depremin 2. gününden sonra depremzedelerin ekmek ihtiyaçları giderilmiş.

  1915 Çanakkale savaşı sırasında Isparta Mevlevî dergâhının işlevini değiştirmiş. Isparta, Burdur kasaba ve köylerinden savaşabilecek insanların Çanakkale’ ye gönderilmesine yardımcı olmuş. Çanakkale savaşı sırasında Isparta Mevlevî dergahı talebelerinden 8 şehit verilmiş. Çok sayıda Mevlevîhane talebesi gazi olarak dönmüş.

    3 Ekim Pazargecesi 1921’ de Isparta şimdiki ayakkabıcılar sitesinin bulunduğu yere yakın yerde, Semercioğlu  Ayakkabıcılar, Çarıkçılar, saraçlar, kalaycılar, tenekeciler, kandilciler, urgancılar, düvenciler, semerciler arastasında yangın çıkar. Belediye de yangının söndürülmesi konusunda hiçbir düzen ve aygıtın olmayışı ile 160 esnafın dükkânı yanar.

  İhmalinden dolayı Belediye Başkanı görevden el çektirilmiş. Belediye başkanlığına getirilen Mevlevî Dedesi Ali Dede efendi başkanlığa getirilmiş. Ali Dede, Kaçkınzade Hacı Mehmet efendi de yardımcılığına getir.  Belediye itfaiye teşkilatı kurdurur. Bir yıl başkanlıkta kalır. Süldürzade Nadir Efendi  (Bugünkü Atilla Süldür beyin büyük dedsi) seçimle Belediye Başkanlığına getirildikten sonra Mevlevî Ali Dede Efendi, Kuvay-ı Milliye teşkilat Başkanı seçilen (diğer bir Isparta kahramanı) Hafız İbrahim Demiralay’ ın yardımcısı olur.

   Köy köy kasaba kasaba dolaşır. Karınca kararınca Kurtuluş Savaşı için savaşan askerler için erzak toplar. Yoksul insanların da gönlünü alır. Onlardan bir elin avuç içi kadar un, bulgur veya yün, benzer yardım malzemelerini toplar. Kuleönü’ ndeki Isparta Vekili  Nadir Süldür efendilerin çiftliğindeki  jandarma denetimindeki toplanma depolara göndererek; yardımların cepheye ulaştırılmasını sağlayan Ali Dede efendi halkı taktirini toplar. Ali Dede Efendi tüm bölgede efsaneleşmiş, sevilen birisi olur. Yenidoğan erkek çocukların adları hep “Ali ” olur.

     Kurtuluş savaşına muhalif olan, bozguncu görünümlü Isparta’ daki bazı medrese hocalarını ikna eder. Bu yıllarda 1922’ de, Büyük Şair Mehmet Emin Yurdakul, Doktor Adnan Adıvar, eşi, büyük yazar ( Sinekli Bakkal, Vurun Kahbeye, Ateşten Gömlek- bu romanda Isparta’dan bahseder-)  Hailde Edip Adıvar,  Isparta’ ya gelerek Kızılay hastanesinin kuruluşunu Ali Dede Efendiile birlikte gerçekleştirir.

      Afyon cephesinde işgalci Yunan’ la savaşan Türk yaralıların Isparta Kızılay hastanesinde tedavi olmaları için Sandıklı’ dan Isparta’ya kadar 50-60 arabalık, kağnılık yaralı taşıma filosunun kurulmasına öncülük eden Mevlevî Ali Dede efendi,  Kızılay teşkilatının Isparta’ da ilk kurucusudur. 510 yataklı hastane,  Turan mahallesinde açılır. Halen, bu mahalle de hastane olarak kullanılan evlerin birisi mevcut, ayaktaduruyor...                                                                   

 

   Isparta Vekili Süldürzade Kızılay hastanesi için 1000 kuruş, Uluborlu Kazas dokudukları astar kumaşlardan 2500 arşın, Isparta Murasarrıfı Müfid Bey (vali) özel parasından 300 kuruş, Barla papazı, minare ustası Kosta efendi 100 kuruş, hastane için yardım ederler.

    Büyük Şair, Yazar Halide Edip Adıvar, uzun başörtüsünün altındaki cepken  (pirpiri) iç kaftanı elbisesinin cebindeki kesesinin içinden Kızılay (Hilal-i Ahmer) rozetleri çıkarır. Vali  Müfid efendiye, Mevlevî Dedesi Ali Dede Efendi’ ye, Bektaşi Şeyhi Hacı Kadri Efendi’ ye  Bodur Zade Hacı Hasan Efendi’ye Isparta Vekili Nadir Süldür beye, Barla papazı- minare ustası Kostamos efendiye besmele çekerek rozetlerini takarlar. l.Ocak 1922 Pazar günü Kızılay hastanesi ve Kızılay Isparta şubesi halkın katılımıyla açılır. Kızılay rozetleri yazar Halide Edip Adıvar tarafından göğüslere takılırken tüm vatandaşlar büyük heyecanla alkışladıkları görülür. (Minare ustası, Papaz Kostamos’un Torunu Minas Bey’le Emreliler Lozan Mübadil Derneği başkanı Ömer konuk bey,  ben, Kotamos’un torunu (Yunanistan-Serez Kalavenka köyündeki  Minas beyle tanışmaktayız.)                                                                       

   Bu yazı kaynağını da kendisinden aldım.

   Mevlevî Dergâhı Dedesi Ali Dede Efendi Kızılay şunesi ve hastanesinin açılışında; bir dûa eder. Isparta Rumları da dûa-amin’ e katılırlar: “ Isparta şimdiye kadar doğru yola gitmekle, vatanımıza, din, mezhep ayırmadan bütün vatandaşlarımıza sevgi göstererek yaşamışız. Yaşayacağımızdan da şüphe yoktur.  Isparta sancağını korumak,  savunmak üzere Allah' ını, Peygamber' ini, dinini, vatanını hakkıyla seven Müslümanlara, Gayrımüslimlere canını, servetini Allah adına feda edenlere minnettarız.”  

   Ali Dede Efendi 1928’ de aramızdan ayrılır. İskender mahallesinde  Adına, Mevlevî dergâhının bulunduğu yerde bugün Ali Dede Efendi camisi vardır, ibadete açıktır..

   Bazı Ispartalılar Ali Dede efendi’nin kendi dedeleri olduğunu iddia ederler. Elbette, Osmanlı Isparta’ sında mevlevî dedelerine her bir yurttaş” dede, dedemiz ” derlerdi. Biyolojik değil de manevi hepimizin dedesidir elbetette böyle Isparta kahramanlarımıza “dede” demez miyiz?. Kabri cennet olsun. Araşrım. Bayram AYGÜN: Emekli Öğretm. 2019 -Isparta

 

 

  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Diğer Haberler
ÖNE ÇIKANLAR
  • Parlar Halı Yıkama
  • Mehmet Usta  Kahramanmaraş Dondurmaları
  • ALİ USTA DONDURMALARI
  • Dynobil
  • Kule 246
  • Barışın Yeri
  • Eroğlu Yumurtacılık
  • İMAR BARIŞI HAKKINDA MERAK ETTİKLERİNİZ
  • YILDIZHAN PLANLAMA ÇEVRE MÜHENDİSLİK LTD.ŞTİ.
  • BADEZ KURUYEMİŞ
  • PARLAR HALI YIKAMA
  • RİSK KENTSEL DÖNÜŞÜM MERKEZİ
  • BERKAN YAPI DENETİM
1/20
Tüm Hakları Saklıdır © 2018 Son 32 | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0246 500 40 40