BİZİM HİKAYEMİZ’DEN..

Araştırm: Bayram AYGÜN

Geçtiğimiz günlerde son dakika haberi ile: Rusya' nın “koronavirüs aşısı buldum” haberi dünyayı sevindirdi. Karamsarlı günler geçirdiğimiz biz dünyalılar için ilk umut doğmuş oldu.

Rusya' dan gelen haberde Covid-19 aşısı Moskova Gamaleya Enstitüsü tarafından bulun muş. Rusya Gamaleya Enstitüsü deyince de aklım 1914’ lerin Osmanlı’ sına, Isparta’ sına gitti! Dünyaca ünlü  TürkTıp Bilim adamımız Prof. Dr. Hulusi Behçet (1889 - 1948)’ i hatır-ladım. Söz konusu Rusların araştırmaya yönelik enstitüsü ikiyüz yıl önce kurulmuş. 

 Yüzlerce bilim insanının buluşta bulunduğu SSCB Komünist döneminde Bilimler Akademisi olarak hizmet verir. Araştırmacılardan istenen ; araştırma süresinde dünyevî zevk, eğlençe den uzak kalmalarını istemeleridir...

 

Söz konusu laboratuvarda  1919’ larda kendi adına, Osmanlı  adına Dr. Hulusi Behçet  adın da birTürk doktoru,  bilim adamımız da bu tesiste kısa süreli çalışır, araştırır. Disiplinli  çalış mayı, yöntemli araştırmanın yollarını öğrenir. İstanbul’ a dön düğünde ilk bilimsel tıbbi buluşu nu ortaya koyar. Kendi adıyla anılan Behçet hastalığını tarif eder, tedavisini geliştirir.                  Tıp Bilim tarihi’ ne :” Bir amansız deri hastalığı olan Behçet Hastalığı’ nı, tedavisinin yöntem lerini bulur. Bir Türk insanının neler, neleri başarabileceğini dünyaya öğretir. Bir “Türk’ün Dünyaya Bedel Olduğu” nu buluşlarıyla gösterir..

Türk Bilim adamımınz Dr. Hulisi Behçet İstanbul Gülhane Askeri Tıp akademisinden mezun olalı henüz birkaç ay olmuştur. Aynı hastanenin deri hastalıkları bölümünde  görevlendirilir..  Henüz 20 yaşındadır.

1912’ de Balkan savaşları sırasında Isparta askeri birliklerde ve halk içinde  deri hastalığı sayılan, halk arasında uyuz tabir edilen hastalığın bertaraf edilmesi için gönüllü olarak Isparta’ ya gelmiş. Askeri birliklerde ve halk arasında çalışmalar, gözlemler yapar. Hastalığa maruz kalan bazı Ispartalı ların uyuz hastalığından kurtulmak için elbiselerini söğüt yapraklı çamaşır kazanlarında kaynattıklarını, kükürt, kül karışımı ile banyo yaptıklarını gözlemleyen Dr. Behçet bu durumdan etkilenip merakını artırır.. Birkaç ay kaldığı Isparta’ da Uyuz hastalığının dünya da ilk tıbbi tarifini  yapar.Isparta kendisi için bir dönüm noktası yer olur.

Behçet hastalığını tanımlayan, tedavi yöntemlerini geliştiren bilim adamımız Dr Behçet 1912’ lerde kısa süreli askeri doktor olarak Isparta’ ya  gelir. Isparta ’ da  araştırıp, halk arasında “Uyuz” adı verilen hastalığı tarif eden bilim adamımız dünya sağlık arenasına ilk bilimsel bul uşunu gerçekleştirir. Bu buluşunun araştırmalarını,  buluşunun sonucunu Isparta’ da alır. İşte bu bizim Türkiye’ mizin, Isparta’ mızın kendimizin hikâyesi değil mi?   Bu hikayeyi yazmak bize nasip oldu.                                

Emre mahallesi  Rum cemaatinden (Tıp doktoru) Dr. Niko  Paçacıoğlu’ da Dr. Behçet beyin hep yanındadır, yardımcı olur.  (Söz konusu bu Isparta Rum’ u dede notlarını Yunanistan’ ın Selanik Nik Germanio caddesinde oturan Isparta’ lı doktorun torunu Nikoas Vasilya Paçacı oğlu’ ndan aldım. Teşekkür ederim kendilerine, Isparta’ dan selamlar..Dr. Behçet ile birlikte tedavi v earaştırma yaptıkları, hastalığıntanımlanmasını (Uyuz hastalığı)  taş bina ( Askeri Satınalma) hala ayakta..1930 ‘da Büyük Atatürk bu binada ağırlandı..

 

Covid19’ un günümüzde aşısınının bulunduğu Moskova Gamaleya, Budapeşte, Berlin, tarihi tıp araştırma enstitülerinden davet (1918) alır. Berlin Budapeştede de araştırmalarını sürdür müş. Covid19’ un aşışını bulan Gamaleya’ da daçalışmalarını sürdürür. Budapeşte, Berlin bilim çevrelerinin teklifiyle bilim adamı unvanını almış. Dünyanın başına musallat olan kendi adıyla tanımlanan BEHÇET deri hastalığının tarifini,  tedavi şeklini bularak dünya Tıp tarihi sayfalarına  Osmanlı’ nın Türk Bilim İnsanı ve Behçet hastalını ve tedavisini geliştiren, bulan bilim adamı olarak geçmiş.

Anlamayız ama yine de ülkemiz dışından aldığım bilgiyi sunayım: Dr Behçet Patojenik bak teri.  Mikoplazma. Virüsler.  Patojenitenin moleküler genetiği, ve bulaşıcı hastalıkları, dünya da ilk klonlama çalışmaları, bakteriyal DNA onarımı çalışmalarını  söz konusu tıp laboratuvar larında 1919’ a kadar çalışmalar yapmıştır..                                                                                     Isparta sancağında kaldığı, uyuz hastalığı konusunda halk arasında çalışmaları sırasında Isparta adı dünya daünlenir. Az satılan Atabey tütününü, Konana Gönen Afyon sakızlarını, Ev- el tazgâhlarında dokunan çok kaliteli Boğasa İpeklisi, Yünlü, Pamuklu kumaşlarının, Kendir-kenevirden  gemi halatı, ip halat ve  çuvallarının satımı için dıştançok sayıda tüccar Isparta sancağına akın ederler. Doktor Behçet ayağının uğuruyla gelmiştir Isparta’mıza..

 

Pisidya (Isparta)Metropolitliği’ nin merkezi olan Isparta’ da tüccar Rumların potansiyeli gelişir. O oranda da Osmanlı bütçesine vergikatkıları olur.

Dr. Behçet kıza süre kaldığı Isparta’ yı unutamaz. Gördüğü  yakınlığı unutmaz. Dr. Behçet ‘ e Isparta’daki üretilen ürünlerin Budapeşte, Berlin’ de pazarlarında  gözdüğünde grurlanır. Isparta TicaretMeclis başkanı Niko Temelidis’ e ve Isparta’ya adlarını saydığı insanlara selamlarını gönderir.. Dr.Behçet’in Ispartalılara gönderdiği 108 yıllık mektup şimdi Yunanistan-Selanik’ te da oturan Dr Niko’ nun torununun elinde.

Mektupta selam gönderdiği Müslüm ve gayrımüslümlerin bazılarının adları da şöyledir: Isparta’ lı Rum tüccarlardan Avrakoğlu, A.Vasiliadis, B.Baloğlu,  M.Kehayoğlu,  H.Basyoğlu, H.Hacıavrakoğlu, İ.Moraboğlu, Mihalaki Kahramanoğlu’ Isparta Belediye Başkanı Arapzade, Mehmet Şevki Efend, Mevlevi Şeyhi Ali Dede’ yi Süldürzade Mustafa efendi ve Böcüzade’ dir. İnşallah birgün nica Covid’lerin aşısını ilk bulan bizoluruz. Araştırm: Bayram AYGÜN..

Yorumlar (0)

Bu habere henüz yorum eklenmemiş. İlk yorumu siz yapabilirsiniz.

DİĞER HABERLER